Mijozlarning shaxsiy ma’lumotlarini himoya qilish: O‘zbekiston qonuni talablari

Deyarli har bir kompaniya shaxsiy ma’lumotlar bilan ishlaydi: mijozning ismi va telefoni CRM’da, yetkazib berish manzili, xodimlarning pasport ma’lumotlari, Telegram-bot orqali kelgan arizalar. O‘zbekistonda bu soha «Shaxsga doir ma’lumotlar to‘g‘risida»gi qonun bilan tartibga solinadi. Quyida asosiy talablar va ularni amalda qanday bajarish. Aniq majburiyatlar uchun qonunning amaldagi tahririni va yurist maslahatini asos qiling.

Shaxsiy ma’lumot nima

Shaxsni aniqlash mumkin bo‘lgan har qanday ma’lumot:

• Ism, familiya, tug‘ilgan sana
• Telefon, email, manzil
• Pasport ma’lumotlari, JShShIR
• Rasm, ovoz yozuvi
• To‘lov va xaridlar tarixi
• Sog‘liq haqidagi ma’lumot — alohida himoyalanadigan toifa

Asosiy tamoyillar

Qonuniy asos. Ma’lumotni qayta ishlash uchun subyektning roziligi yoki qonunda nazarda tutilgan boshqa asos kerak. Saytdagi forma va botda rozilik qanday olinayotganini tekshiring.

Maqsadga muvofiqlik. Faqat aniq maqsad uchun kerakli ma’lumotni yig‘ing. Yetkazib berish uchun pasport ma’lumoti kerak emas.

Saqlash muddati. Maqsad bajarilgach ma’lumot cheksiz saqlanmasligi kerak.

Himoya. Ma’lumotni ruxsatsiz kirish, o‘zgartirish va yo‘qotishdan himoya qilish uchun tashkiliy va texnik choralar.

Lokalizatsiya

Qonunga kiritilgan o‘zgarishlarga ko‘ra, O‘zbekiston fuqarolarining shaxsiy ma’lumotlari mamlakat hududida joylashgan texnik vositalarda saqlanishi kerak. Amalda bu shuni anglatadiki, mijozlar bazasini faqat chet eldagi bulutli servisda saqlash talabga zid bo‘lishi mumkin. Qaysi tizimlaringiz qayerda joylashganini ro‘yxatga oling va har biri bo‘yicha qaror qabul qiling.

Texnik choralar

• Kirish huquqlari. Har kim faqat ish uchun kerakli ma’lumotni ko‘radi. Menejer barcha mijozlar bazasini eksport qila olmasin
• Shaxsiy hisoblar. Umumiy loginlar yo‘q — kim nima qilgani ko‘rinsin
• Shifrlash. Ma’lumot uzatishda HTTPS, saqlashda — imkon qadar shifrlangan disklar va zaxira nusxalar
• Jurnallar. Kim qachon ma’lumotga kirgan va eksport qilgan
• Zaxira. Muntazam, shifrlangan, tiklash sinalgan
• Xodim ketganda barcha kirishlar o‘sha kuni yopiladi

Tashkiliy choralar

• Shaxsiy ma’lumotlarni qayta ishlash bo‘yicha ichki nizom
• Mas’ul shaxs
• Xodimlar bilan maxfiylik majburiyati
• Pudratchilar bilan shartnomada himoya talablari
• Subyekt so‘roviga javob berish tartibi: ma’lumotlarini ko‘rish, tuzatish, o‘chirish

Ko‘p uchraydigan zaif joylar

• Mijozlar ro‘yxati Excel faylda xodimlar Telegram guruhida aylanadi
• Bot arizalari ochiq Google jadvalga yoziladi
• Pasport skanerlari umumiy papkada parolsiz
• Test bazasi ishchi bazaning to‘liq nusxasi, himoyasiz
• Sobiq xodim CRM’ga kirish huquqini saqlab qolgan

Sizib chiqish yuz bersa

1. Manbani aniqlang va kirishni to‘xtating
2. Qaysi ma’lumot va kimniki sizib chiqqanini baholang
3. Dalillarni saqlang
4. Qonunchilik bo‘yicha xabar berish majburiyatlarini yurist bilan aniqlang
5. Zarar ko‘rgan shaxslarni xabardor qiling va nima qilish kerakligini tushuntiring
6. Sababni bartaraf eting va xulosalarni yozing

Tekshiruv ro‘yxati

• Qanday shaxsiy ma’lumotlar, qaysi tizimlarda, kimda — ro‘yxat bor
• Har bir yig‘ish nuqtasida rozilik yoki boshqa asos
• Saqlash joyi lokalizatsiya talabiga mos
• Kirish huquqlari minimal va shaxsiy
• Saqlash muddatlari va o‘chirish tartibi belgilangan
• Hodisaga javob rejasi tayyor