O‘zbekistonda kiberxavfsizlik: qonun va kompaniyalarga talablar

O‘zbekistonda raqamli xizmatlar tez rivojlanmoqda: onlayn to‘lovlar, davlat xizmatlari portallari, marketpleyslar, banklar ilovalari. Shu bilan birga kiberxavfsizlikka oid qonunchilik ham shakllandi. Quyida kompaniya rahbari bilishi kerak bo‘lgan asosiy yo‘nalishlar. Bu maqola umumiy tushuncha beradi; aniq majburiyatlarni yurist bilan va amaldagi tahrirdagi hujjatlar asosida tekshiring.

Asosiy qonunlar

«Kiberxavfsizlik to‘g‘risida»gi qonun 2022-yilda qabul qilingan. U kiberxavfsizlik sohasidagi asosiy tushunchalar, davlat organlari vakolatlari, kiberxavfsizlik subyektlari va obyektlarining huquq va majburiyatlarini belgilaydi. Alohida e’tibor muhim axborot infratuzilmasi obyektlariga qaratilgan.

«Shaxsga doir ma’lumotlar to‘g‘risida»gi qonun 2019-yilda qabul qilingan. U shaxsiy ma’lumotlarni yig‘ish, qayta ishlash, saqlash va himoya qilish tartibini belgilaydi. Keyingi o‘zgarishlar bilan O‘zbekiston fuqarolarining shaxsiy ma’lumotlarini mamlakat hududidagi texnik vositalarda saqlash talabi kiritilgan.

Bundan tashqari, alohida sohalar — bank, to‘lov tizimlari, telekommunikatsiya, davlat organlari — uchun tarmoq regulyatorlarining o‘z talablari mavjud.

Muhim axborot infratuzilmasi

Bu toifaga ishdan chiqishi davlat, iqtisodiyot yoki aholi hayotiga jiddiy ta’sir qiladigan tizimlar kiradi: energetika, transport, moliya, aloqa, sog‘liqni saqlash va boshqalar. Ularning egalariga qo‘shimcha talablar qo‘yiladi: himoya choralari, hodisalar haqida xabar berish, tekshiruvlar. Kompaniyangiz shu toifaga kiradimi — buni alohida aniqlash kerak.

Barcha kompaniyalar uchun amaliy talablar

Muhim infratuzilmaga kirmasangiz ham, shaxsiy ma’lumotlar bilan ishlaysiz: mijozlar, xodimlar, hamkorlar. Bu quyidagilarni anglatadi:

• Ma’lumot yig‘ish uchun asos — rozilik yoki qonunda ko‘rsatilgan boshqa asos
• Maqsaddan ortiq ma’lumot yig‘maslik
• Himoya choralari: kirishni cheklash, parollar, shifrlash, jurnallar
• O‘zbekiston fuqarolari ma’lumotlarini saqlash joyiga oid talabga rioya qilish
• Shaxsiy ma’lumotlar bazalarini davlat reestrida ro‘yxatdan o‘tkazish bilan bog‘liq majburiyatlarni tekshirish

Chet el servislaridan foydalanish

CRM, pochta, bulutli xotira, analitika va chat-botlar ko‘pincha chet eldagi serverlarda ishlaydi. Agar ularda O‘zbekiston fuqarolarining shaxsiy ma’lumotlari saqlansa, lokalizatsiya talabi bilan muvofiqlikni yurist bilan ko‘rib chiqing. Ba’zi kompaniyalar asosiy bazani mahalliy serverda saqlab, chet el servislariga faqat zarur minimumni uzatadi.

Hodisa yuz berganda

• Ichki tartib: kim qaror qabul qiladi, kim texnik ishni bajaradi
• Dalillarni saqlash: jurnallar, zararlangan tizimlar
• Tegishli organlarga xabar berish majburiyati bormi — sohangiz va hodisa turiga qarab
• Ma’lumotlari sizib chiqqan shaxslarga xabar berish
• Jinoyat belgilari bo‘lsa — huquqni muhofaza qilish organlariga murojaat

Kompaniya uchun qadamlar

1. Qanday shaxsiy ma’lumotlar, qayerda va kimda saqlanayotganini ro‘yxatga oling
2. Saqlash joyini lokalizatsiya talabi bilan solishtiring
3. Ichki axborot xavfsizligi siyosatini yozing va xodimlarni tanishtiring
4. Mas’ul shaxsni tayinlang
5. Hodisalarga javob tartibini tayyorlang
6. Sohangizdagi regulyator talablarini alohida tekshiring

Mutaxassislar

Qonunchilik o‘zgarib turadi, shuning uchun bir martalik tekshiruv yetarli emas. Yurist va axborot xavfsizligi mutaxassisi birga ishlashi kerak: biri talablarni talqin qiladi, ikkinchisi ularni texnik choralarga aylantiradi.