Server oddiy tilda: kompaniyaga nima uchun kerak

«Server» so‘zi IT mutaxassislari suhbatida tez-tez uchraydi va murakkab narsa kabi tuyuladi. Aslida g‘oya oddiy: server — boshqa qurilmalar va foydalanuvchilarga xizmat ko‘rsatadigan kompyuter. Siz saytni ochganingizda, Telegram-botga yozganingizda yoki 1C’ga kirganingizda, so‘rovingiz qayerdadir serverga boradi va u javob qaytaradi.

Oddiy kompyuterdan farqi

Server ham protsessor, xotira va diskdan iborat, lekin u boshqa vazifaga mo‘ljallangan:

• Kecha-kunduz ishlaydi. O‘chirilmaydi va qayta yuklash rejalashtiriladi
• Ko‘p foydalanuvchiga xizmat qiladi. Bir vaqtda o‘nlab yoki minglab so‘rov
• Ishonchlilik uchun qurilgan. Takrorlangan disklar va elektr manbalari, xatolarni tuzatuvchi xotira
• Ekran va klaviatura shart emas. Masofadan boshqariladi
• Maxsus joyda turadi. Serverxona yoki ma’lumot markazi: sovutish, uzluksiz elektr, jismoniy himoya

Server — bu jismoniy qurilma ham, unda ishlaydigan dastur ham. «Pochta serveri» yoki «baza serveri» deganda ko‘pincha xizmat nazarda tutiladi.

Kompaniyada qanday serverlar bo‘ladi

• Veb-server — sayt va veb-ilovalar
• Ma’lumotlar bazasi serveri — CRM, 1C, ilovalar ma’lumotlari
• Fayl serveri — umumiy papkalar va hujjatlar
• Pochta serveri — korporativ pochta
• Domen kontrolleri — xodimlar hisoblari va kompyuterlarga kirish
• 1C serveri — ko‘p foydalanuvchili hisob tizimi
• Zaxira serveri — boshqa tizimlar nusxalari
• VPN serveri — masofadan xavfsiz ulanish

Kichik kompaniyada bir nechta vazifa bitta serverda birlashtirilishi mumkin. Katta kompaniyada esa har biri uchun alohida, ko‘pincha takrorlangan serverlar.

Jismoniy, virtual va bulutli

Jismoniy server — real qurilma, ofis yoki ma’lumot markazida.

Virtual server — bitta jismoniy server ichida bir nechta mustaqil «kompyuter». Resurslarni tejamli ishlatadi va boshqarish osonroq.

Bulutli server — provayderning infratuzilmasida ijaraga olingan virtual server. Siz uskunani ko‘rmaysiz, faqat resurslar va boshqaruv paneliga egasiz.

O‘z serveri yoki ijara

O‘z serveri ofisda:

• Ma’lumot qo‘l ostida
• Lekin elektr, sovutish, internet zahirasi, xavfsizlik va almashtirish sizning zimmangizda

Ijara yoki bulut:

• Ma’lumot markazining ishonchliligi, tez ishga tushirish
• Lekin provayder va internet aloqasiga bog‘liqlik

Ko‘p kichik kompaniyalar uchun ijara ishonchliroq: ofisdagi xona burchagidagi server odatda ma’lumot markazi darajasidagi elektr va sovutishga ega emas. Shaxsiy ma’lumotlar uchun esa O‘zbekiston hududida joylashtirish talabini unutmang.

Serverga nima kerak

• Administrator — shtatda yoki autsorsingda
• Yangilanishlar — xavfsizlik uchun muntazam
• Zaxira nusxalar — boshqa joyda
• Monitoring — disk to‘lishi, ishlamay qolish haqida ogohlantirish
• Hujjatlar — qanday serverlar, nima ishlaydi, kirishlar kimda

Rahbar uchun beshta savol

1. Kompaniyamizda qaysi serverlar bor va ularda nima ishlaydi
2. Ular qayerda joylashgan
3. Zaxira nusxa qachon olingan va oxirgi marta qachon tiklash sinalgan
4. Administrator kirishlari kimda va u ketsa nima bo‘ladi
5. Server to‘xtasa, qaysi jarayonlar to‘xtaydi va qancha vaqtda tiklaymiz

Bu savollarga aniq javob bo‘lsa, infratuzilma boshqariladi. Bo‘lmasa — birinchi qadam ularni aniqlash.