Kiberxavfsizlik atamalari: IT ma’lumoti bo‘lmagan rahbar uchun lug‘at

Kiberxavfsizlik bo‘yicha qarorlar — byudjet, ustuvorliklar, xavflarni qabul qilish — rahbar zimmasida. Lekin hisobot va takliflar texnik atamalarga to‘la bo‘ladi. Quyida eng ko‘p uchraydigan tushunchalar oddiy tilda, biznes uchun ma’nosi bilan.

Hujumlar va tahdidlar

Fishing — soxta xat, sayt yoki xabar orqali odamni parol kiritish, havolani bosish yoki pul o‘tkazishga undash. Eng keng tarqalgan hujum turlaridan biri.

Ijtimoiy muhandislik — texnologiyani emas, odamni aldash: qo‘ng‘iroq, xabar, shaxsan murojaat. Fishing uning bir turi.

Shifrlovchi virus (ransomware) — kompaniya fayllarini shifrlab, ularni qaytarish uchun to‘lov talab qiladigan zararli dastur. Eng qimmat oqibatli hodisalardan biri.

Zararli dastur (malware) — viruslar, troyanlar, josuslik dasturlari va boshqa zararli kodlarning umumiy nomi.

DDoS hujumi — sayt yoki xizmatni ko‘p sonli so‘rovlar bilan to‘ldirib, ishlamay qolishiga olib kelish.

Parol tanlash hujumi — ko‘p variantlarni avtomatik sinab, parolni topishga urinish.

Zaifliklar va himoya

Zaiflik — dastur yoki sozlamadagi xato bo‘lib, undan hujumchi foydalanishi mumkin. Yangilanishlar odatda ma’lum zaifliklarni yopadi.

Patch (yangilanish) — zaiflikni tuzatuvchi dastur yangilanishi.

Ikki bosqichli autentifikatsiya — paroldan tashqari ikkinchi tasdiqlash: SMS kod, ilova kodi yoki fizik kalit. Parol o‘g‘irlansa ham akkaunt himoyalangan qoladi.

Eng kam huquq tamoyili — har bir xodim va dastur faqat o‘z ishi uchun kerakli huquqqa ega bo‘ladi.

Xavfsizlik devori (firewall) — tarmoqqa kiruvchi va chiquvchi ulanishlarni qoidalar asosida filtrlaydigan tizim.

VPN — internet orqali shifrlangan kanal, masofadan ofis tarmog‘iga xavfsiz ulanish uchun.

Shifrlash — ma’lumotni kalitsiz o‘qib bo‘lmaydigan ko‘rinishga keltirish.

Ma’lumotlar va tiklash

Zaxira nusxa — ma’lumotlarning alohida saqlanadigan nusxasi. Shifrlovchi virusdan himoyaning asosiy usuli — lekin faqat nusxa asosiy tizimdan ajratilgan va tiklash sinab ko‘rilgan bo‘lsa.

Tiklash vaqti maqsadi va tiklash nuqtasi maqsadi — hodisadan keyin tizim qancha vaqtda ishga tushishi kerakligi va qancha davr ma’lumotini yo‘qotish qabul qilinishi mumkinligi. Bu biznes qarori, IT emas.

Ma’lumot sizib chiqishi — maxfiy ma’lumotning ruxsatsiz tashqariga chiqishi.

Tekshiruvlar va xizmatlar

Pentest (kirib borish testi) — mutaxassislar ruxsat bilan kompaniya tizimlariga hujum qilib, zaif joylarni topadi.

Zaifliklarni skanerlash — ma’lum zaifliklarni avtomatik qidirish.

Xavfsizlik auditi — siyosatlar, sozlamalar va jarayonlarni standart yoki talablar bilan solishtirish.

SOC (xavfsizlik operatsiyalari markazi) — hodisalarni doimiy kuzatadigan va ularga javob beradigan jamoa yoki xizmat.

SIEM — turli tizimlar jurnallarini yig‘ib, shubhali hodisalarni aniqlaydigan platforma.

Hodisaga javob berish rejasi — hujum yuz berganda kim nima qilishi oldindan yozilgan reja.

Rahbar uchun asosiy savollar

1. Muhim ma’lumotlarimizning zaxira nusxasi bormi va tiklash qachon sinab ko‘rilgan
2. Xodimlar ikki bosqichli autentifikatsiyadan foydalanadimi
3. Hujum yuz berganda kimga qo‘ng‘iroq qilamiz
4. Tizimlar qanchalik tez yangilanadi
5. Xodimlar fishing haqida o‘qitilganmi