REST API: tamoyillari va boshqa API turlaridan farqi

API — dasturlar o‘zaro aloqa qiladigan har qanday kelishilgan interfeys. REST esa veb orqali API qurish uslubi, arxitektura tamoyillari to‘plami. Shuning uchun «API va REST API farqi» savoliga javob: har bir REST API — API, lekin har bir API REST emas.

REST’ning asosiy g‘oyasi: resurslar

REST’da hamma narsa resurs sifatida ko‘riladi: mijoz, buyurtma, mahsulot, to‘lov. Har bir resursning manzili (URL) bor:

• /customers — mijozlar ro‘yxati
• /customers/42 — 42-raqamli mijoz
• /customers/42/orders — shu mijozning buyurtmalari

Manzil «nima» haqida, amal esa HTTP metodi bilan beriladi.

HTTP metodlari

GET so‘rovi ma’lumotni o‘zgartirmasligi kerak — bu REST’ning muhim qoidasi.

Holat kodlari

Javob bilan birga raqamli kod keladi:

• 200 — muvaffaqiyatli, 201 — yaratildi
• 400 — so‘rov noto‘g‘ri, 401 — avtorizatsiya yo‘q, 403 — ruxsat yo‘q, 404 — topilmadi
• 429 — juda ko‘p so‘rov
• 500 — server xatosi

Yaxshi API kodni to‘g‘ri ishlatadi va xato haqida tushunarli matn qaytaradi.

Boshqa tamoyillar

• Holatsizlik. Har bir so‘rov o‘zi uchun yetarli ma’lumotga ega; server so‘rovlar orasida mijoz «holatini» eslab qolmaydi. Avtorizatsiya har bir so‘rovda token bilan.
• Yagona interfeys. Barcha resurslar bir xil qoidalar bilan ishlaydi.
• Keshlash. O‘qish so‘rovlari javoblari keshlanishi mumkin.
• Formatlar. Ko‘pincha JSON — o‘qish oson va deyarli barcha tillarda qo‘llab-quvvatlanadi.

Boshqa uslublar bilan taqqoslash

SOAP. Qat’iy XML formatdagi xabarlar va rasmiy tavsif (WSDL). Bank va korporativ tizimlarda, eski integratsiyalarda uchraydi. Ishonchli, lekin og‘irroq.

GraphQL. Mijoz bitta so‘rovda aynan qaysi maydonlar kerakligini ko‘rsatadi. Murakkab interfeyslar va mobil ilovalar uchun qulay, lekin server tomonida murakkabroq.

JSON-RPC. Metod nomi va parametrlar bilan chaqiruv. Ba’zi to‘lov tizimlari shu uslubda ishlaydi.

Vebhuklar. API’ning teskari tomoni: server hodisa yuz berganda o‘zi sizning manzilingizga xabar yuboradi. Ko‘pincha REST API bilan birga ishlatiladi.

Qachon REST mos

Ko‘pchilik biznes integratsiyalari uchun — CRM, hisob tizimi, sayt, mobil ilova, bot o‘rtasida. U keng tarqalgan, vositalar ko‘p, dasturchilar uni yaxshi biladi.

Amaliy jihat buyurtmachi uchun

Tizimni tanlaganda «API bormi» deb emas, «REST API bormi, hujjatlari qayerda, vebhuklar bormi» deb so‘rang. O‘z tizimingiz uchun API buyurtma qilsangiz, uni REST tamoyillari va ochiq tavsif formati (masalan, OpenAPI) bilan hujjatlashtirishni talab qiling — kelajakda boshqa dasturchilar ham u bilan oson ishlay oladi.