GOST 34 bo‘yicha texnik topshiriq: qachon kerak va qanday tuzilgan

GOST 34 — avtomatlashtirilgan tizimlarni yaratishga oid standartlar seriyasi. Ular hali sovet davrida ishlab chiqilgan va keyinchalik yangilangan. Bu seriyadagi GOST 34.602 avtomatlashtirilgan tizimni yaratish uchun texnik topshiriq tarkibi va mazmunini belgilaydi. Standart avtomatlashtirilgan tizimlarga, ya’ni dasturiy ta’minot, uskunalar, ma’lumotlar va xodimlarni o‘z ichiga olgan tizimlarga qaratilgan.

Qachon talab qilinadi

• Davlat tashkilotlari va davlat ishtirokidagi kompaniyalar loyihalari — ko‘pincha xarid hujjatlari yoki ichki qoidalarda
• Yirik korxonalar — ichki standartlar GOST’ga tayanadi
• Uzoq muddatli, ko‘p tomonli loyihalar — rasmiy hujjatlar talab qilinadi
• Tizimni keyinchalik boshqa tashkilotga topshirish yoki attestatsiya qilish kerak bo‘lganda

O‘zbekistondagi tashkilotlarda ham bu standart yoki unga asoslangan talablar uchraydi. Aniq loyiha uchun qaysi standart va qaysi tahrir majburiy ekanini buyurtmachi hujjatlaridan aniqlang.

TT’ning asosiy bo‘limlari

Standart TT tarkibini taxminan quyidagicha belgilaydi:

1. Umumiy ma’lumotlar — tizim nomi, buyurtmachi va ijrochi, asos hujjatlar, muddatlar, moliyalashtirish tartibi
2. Tizimning maqsadi va yaratish maqsadlari — qanday faoliyatni avtomatlashtiradi va qanday ko‘rsatkichlarga erishish kerak
3. Avtomatlashtirish obyektining tavsifi — tashkilot, jarayonlar, ish sharoitlari
4. Tizimga talablar — umumiy talablar, funksiyalarga talablar, ta’minot turlariga talablar (dasturiy, axborot, texnik, lingvistik va boshqalar), ishonchlilik va xavfsizlik
5. Ishlar tarkibi va mazmuni — bosqichlar, natijalar, ijrochilar
6. Nazorat va qabul qilish tartibi — sinov turlari, qabul komissiyasi
7. Obyektni tizimni ishga tushirishga tayyorlash talablari — ma’lumotlarni tayyorlash, xodimlarni o‘qitish, tashkiliy o‘zgarishlar
8. Hujjatlashtirish talablari — qanday hujjatlar tayyorlanadi
9. Ishlab chiqish manbalari — tayanch hujjatlar va materiallar

Kerak bo‘lsa, ilovalar qo‘shiladi: hisob-kitoblar, sxemalar, shakllar.

Afzalliklari

• To‘liqlik. Standart tuzilma muhim jihatlarni — o‘qitish, hujjatlar, qabul qilishni — unutmaslikka yordam beradi.
• Yagona til. Davlat va yirik buyurtmachilar bu formatni biladi va kutadi.
• Qabul qilish asosi. Aniq tartib va mezonlar nizolarni kamaytiradi.

Kamchiliklari

• Hajm. Hujjat katta bo‘ladi va tayyorlash ko‘p vaqt oladi.
• Moslashuvchanlik kam. Standart talablarni boshida to‘liq belgilashni nazarda tutadi; iterativ ishlab chiqishda tez-tez o‘zgarishlar qiyinlashadi.
• Shakl ustunligi. Ba’zan bo‘limlar formal to‘ldiriladi, haqiqiy foydalanuvchi ssenariylari esa yuzaki qoladi.

Moslashuvchan yondashuv

Standart talab qilinsa ham, uning ichida zamonaviy amaliyotdan foydalanish mumkin:

• funksional talablarni foydalanuvchi ssenariylari va prototiplar bilan to‘ldirish;
• loyihani bosqichlarga bo‘lish va har bosqich uchun alohida TT yoki qo‘shimcha;
• o‘zgarishlarni kelishish tartibini oldindan yozish.

Qachon GOST shart emas

Kichik va o‘rta biznes loyihalarida — sayt, bot, CRM sozlash, kichik ichki tizim — GOST bo‘yicha to‘liq TT ortiqcha. Ssenariylar, integratsiyalar va qabul mezonlarini o‘z ichiga olgan ixcham TT yetarli. Lekin GOST tuzilmasini tekshiruv ro‘yxati sifatida ishlatish foydali: unutilgan bo‘lim qolmaganini ko‘rish uchun.