Hujjatlar arxivini raqamlashtirish: skanerlash, tanib olish va qidiruv

Ko‘p yillik faoliyatdan keyin kompaniyada shartnomalar, aktlar, loyiha hujjatlari va kadrlar yig‘majildlari bilan to‘la xonalar paydo bo‘ladi. Hujjat kerak bo‘lganda xodim papkalarni varaqlaydi, ba’zan esa topa olmaydi. Raqamlashtirish arxivni qidiriladigan va xavfsiz saqlanadigan elektron bazaga aylantiradi.

Nimadan boshlash

Hamma narsani skanerlash shart emas va bu ko‘pincha keraksiz xarajat. Avval saralang:

• Faol hujjatlar — tez-tez kerak bo‘ladigan: amaldagi shartnomalar, mijozlar hujjatlari
• Uzoq saqlanadigan — qonun bo‘yicha saqlanishi kerak, lekin kamdan-kam so‘raladi
• Muddati o‘tgan — saqlash muddati tugagan, belgilangan tartibda yo‘q qilinishi mumkin

Saqlash muddatlari hujjat turiga qarab qonunchilik bilan belgilanadi — bu ro‘yxatni buxgalter va yurist bilan tuzing.

Skanerlash

1. Tayyorlash — skrepka va shtapellarni olib tashlash, buklangan varaqlarni tekislash
2. Skanerlash — hujjat turiga mos aniqlik bilan; ko‘p varaqli hujjatlar uchun avtomatik uzatgichli skanerlar
3. Sifat nazorati — har bir hujjatning barcha sahifalari o‘qiladimi
4. Fayl formati — uzoq muddatli saqlash uchun mos format, masalan PDF/A

Katta hajmda bu ishni ixtisoslashgan tashkilotga topshirish mumkin. Bunda maxfiylik shartlarini shartnomada aniq yozing.

Matnni tanib olish

Skanerlangan sahifa — rasm. Unda matn qidirish uchun OCR (optik belgilarni tanib olish) ishlatiladi. Zamonaviy vositalar bosma matnni yaxshi taniydi, qo‘lyozma va sifatsiz nusxalarda esa xatolar ko‘payadi. O‘zbek tilidagi lotin va kirill yozuvidagi hujjatlar uchun vositani o‘z namunalaringizda sinab ko‘ring.

Metama’lumotlar

Qidiruv faqat matn bo‘yicha emas, hujjat xususiyatlari bo‘yicha ham ishlashi kerak:

• hujjat turi: shartnoma, akt, buyruq;
• sana va raqam;
• kontragent yoki xodim;
• bo‘lim va loyiha;
• saqlash muddati.

Bu maydonlarni qo‘lda to‘ldirish ko‘p vaqt oladi. Hujjatlardan ma’lumotni avtomatik ajratish — tanib olingan matndan sana, raqam, kompaniya nomini topish — ishni tezlashtiradi, lekin natijani tanlab tekshirish kerak.

Elektron arxiv tizimi

• Papka va kartochkalar tuzilmasi
• Matn va maydonlar bo‘yicha qidiruv
• Kirish huquqlari — kim qaysi hujjatlarni ko‘radi
• Harakatlar jurnali — kim qachon ochdi va yuklab oldi
• Zaxira nusxalar
• Hisob tizimi va EDO bilan bog‘lanish

Huquqiy jihatlar

Skanerlangan nusxa har doim ham asl hujjatning o‘rnini bosmaydi. Ba’zi hujjatlarni qog‘oz shaklida saqlash talab qilinadi. Shuning uchun raqamlashtirish ko‘pincha qog‘oz arxivni yo‘q qilmaydi, balki undan foydalanishni kamaytiradi. Qaysi hujjatlarning asl nusxasini saqlash shartligini yuristdan aniqlang.

Kelajak uchun

Arxivni raqamlashtirgandan keyin yangi hujjatlarni boshidanoq elektron shaklda yaratish va saqlash qoidasini kiriting. Aks holda bir necha yildan keyin yana qog‘oz arxiv to‘planadi.

Raqamlashtirish loyihasining oxirida tekshiruv o‘tkazing: tasodifiy tanlangan hujjatlarni qidiruv orqali toping va asl nusxa bilan solishtiring. Qidiruvda topilmagan yoki noto‘g‘ri tavsiflangan hujjatlar ulushi jarayonning qaysi bosqichini tuzatish kerakligini ko‘rsatadi.